احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

195

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

دقيقه كلنل ادوال رئيس ژاندارمرى نيز آمد و اظهار داشت كه قشون روس از كوندج مراجعت و فقط دويست نفر در آنجا هنوز باقى هستند . [ نامهء قونسول ليتن بهمسر خود ] براى نشان دادن طرز فكر و فعاليت سفارت آلمان در آنموقع ترجمه نامهء كه قونسول ليتن بهمسر خود نگاشته و بآدرس قونسولگرى آمريكا مقيم تبريز فرستاده ذيلا درج مىشود : « مورخ 6 اوت 1915 - ديروز كه كاغذ تبريك تو براى عيد تولد به من رسيد پرنس رويس متوجه شد و شب مرا بشام دعوت كرد دكتر ايلبرگ و مسيو زمر هم در شام بودند ساعت 12 نصف شب خبر رسيد كه روسها به طرف طهران حركت كرده‌اند يك بعد از نصف شب چند نفر از نمايندگان مجلس بديدن پرنس رويس آمدند ساعت دو بعد از نصف شب سفير تركيه آمد از ساعت دو الى چهار بعد از نصف شب من و زمر مشغول تهيه نامه‌ها و رمز آنها شديم زمر بعد شروع بجمع كردن نوشتجات نمود و هيچ نخوابيد ولى من توانستم از 4 الى 8 صبح بخوابم امروز صبح بديدن كلنل ژاندارمرى رفتم بعد با دو نفر از نمايندگان مجلس صحبت كردم و سپس سفير تركيه و بعد آتاشه ميليتر سفارت اطريش را ملاقات نمودم بقيه وقت را با تلفن به جاهاى مختلف صحبت كردم و نوشتجات قاصد سوار را حاضر نمودم كار امروز طاقت‌فرسا بود آخر الامر ساعت 7 بعد از ظهر خبر رسيد كه چون قواى روس پيش از دوهزار نفر نبود و با اين عده غيرممكن بود بطهران حمله كنند بقزوين مراجعت كردند امروز بعد از ظهر نزد پرنس رويس پذيرائى مفصلى بود آقاى كلدول و خانمش هم نزد پرنس رويس بودند خانم كلدول باوجود اينكه تو را نديده است خيلى به تو محبت دارد و اسم تو را كه ميبرد اشك در چشمهايش جمع مىشود قلب اين خانم بسيار حساس است امروز قبل از ساير مهمانها آمده بود و به من گفت بايد بمحض احساس كوچكترين خطر فورا بسفارت آمريكا بيائيد خيلى تجمل نميتواند براى من در سفارت فراهم نمايد ولى مسلما قدرى بهتر از زندان روسها در حاجى طرخان به تو خواهد گذشت اين مذاكراتى بود كه خالم كالدول با من كرد ولى خبر نداشت كه ما تمام صحبتها را با وزيرمختار آمريكا نموده بوديم و بيرق آمريكا هم در سفارت آلمان حاضر بود تا در صورت خطر بسر در سفارت آلمان كشيده شود و اطاق مستر بادر آمريكائى هم در سفارت آلمان تعيين شده بود تا براى حفظ آلمانها بانجا نقل مكان كنند . » بواسطه انتشار خبر حركت قشون روس بتهران عده از اهالى در مسجد سپهسالار اجتماع نموده و نطقهاى وطن‌پرستانه ميكردند و شب جمعى از كسبه و اصناف بمجلس رفته و علت اين حركت را سئوال نمودند رئيس مجلس جواب داد آنها باسم مانور آمده بودند و مراجعت كردند . شنبه هفتم اوت 1915 - 25 رمضان 1333 از قونسولگرى كرمانشاهان بسفارت آلمان خبر رسيد كه پرنس لئوپولد دوباوير بسركردگى سپاهيان خويش شهر ورشو را به تصرف درآورده‌اند از مژده اين فتح بزرگ پرنس رويس بيرق آلمان را روى عمارت خود برافراشت و بغلامها و خدمه انعام داد . نگارنده فورا بديدن مستوفى الممالك رئيس الوزراء در سعدآباد عمارت همدم السلطنه رفتم و او را از خبر فتح ورشو مستحضر داشتم او هم فورا شاهزاده اعزاز السلطنه كامرانى فرزند نايب السلطنه را كه مورد اعتماد كاملش بود بحضور شاه فرستاد تا اين اطلاع مهم را بعرض برساند . يكشنبه هشتم اوت 1915 عاصم بيك سفير كبير عثمانى با جمعى از اعيان در دزآشوب منزل محتشم السلطنه براى افطار مهمان بودند . دوشنبه نهم اوت 1915 تلگرافى از مسيو سوگماير قونسول آلمان مقيم كرمان رسيد مبنى بر اينكه چند نفر بختيارى مسلح را در بام قونسولگرى خود در حينى كه ضامن رولورشان كشيده بود دستگير كرديم . خودشان را رها نموديم اما اسلحه آنها را مسترد نداشتيم . امروز بعد از ظهر مستوفى الممالك در صاحبقرانيه حضور همايونى شرفياب شد نزديك غروب باتفاق حاجى محتشم السلطنه و شهاب الدوله و صاحب‌اختيار در عمارت گلستان حاضر و تا ساعت شش از شب گذشته مشغول مذاكرات بودند .